Türkiye genelinde nektar akımının zirveye ulaştığı veya ana hasat döneminin başladığı haziran ayı, kovan yönetiminde hataya yer olmayan bir zaman dilimidir. Doğru bir haziran ayı arıcılık takvimi uygulamak, sadece mevcut bal verimini korumakla kalmaz, kolonilerin kışlama nüfusunu oluşturacak genç işçi arı kadrosunu da güvenceye alır.
Aşağıda, ana bal akımı ve hasat sonrasında uygulanması gereken teknik prosedürler adım adım listelenmiştir.
1. Bal Hasadı ve Süzüm Prosedürü
Sırlama Oranı ve Nem Kontrolü
Kaliteli, olgunlaşmış ve ekşime riski taşımayan bir bal elde etmek için peteklerin en az %70-%80 oranında sırlanmış olması şarttır. Sırlanmamış hücrelerdeki balın nem oranı yüksek olduğundan, erken süzüm yapılması durumunda bal kısa sürede fermente olur ve bozulur.
Sır Alma ve Santrifüj İşlemi
Hasat edilen ballı peteklerin sırları, sır bıçağı veya sır tarağı yardımıyla kuluçka katına ve petek gözlerine zarar vermeden düzgünce alınır. Sırı alınan petekler, santrifüj (bal süzme) makinesinde dengeli bir devirle, petek yapısını patlatmadan süzülür.
2. Hasat Sonrası Petek İadesi ve Yağmacılıkla Mücadele
Boş Peteklerin Kovanlara Geri Verilmesi
Süzme işlemi biten boş petekler, arıların hem temizlemesi hem de mevcut akım devam ediyorsa yeniden doldurması amacıyla kovanlara geri verilmelidir.
Yağmacılık (Talan) Riskinin Yönetimi
Ana nektar akımının aniden kesildiği hasat sonu döneminde arılarda agresiflik ve yağma eğilimi en üst seviyeye çıkar. Yağmacılığı önlemek için şu teknik kurallara kesinlikle uyulmalıdır:
- Süzülmüş boş petekler kovanlara mutlaka akşam üzeri, tarlacı arı uçuşu tamamen bittikten sonra verilmelidir.
- Kovan giriş delikleri, mevcut koloni gücüne göre daraltılmalıdır.
- Arılık genelinde bal şerbeti, sır atığı, açıkta petek veya mum kalıntısı kesinlikle bırakılmamalıdır.
3. Hasat Sonrası Koloni Bakımı ve Teşvik Beslemesi
Flora Eksikliği ve Kuluçka Yönetimi
Hasat bittikten sonra bölgede flora yetersizliği söz konusu ise koloni ani bir açlık stresine girer. Besin girdisinin kesilmesiyle birlikte ana arı yumurtlamayı azaltır veya tamamen durdurur. Bu durum, sonbahar nüfusunun zayıflamasına yol açar. Bu riski önlemek için:
- Balı alınan kovanlara kontrollü ve teşvik amaçlı besleme (bire bir şerbet veya arı keki) yapılmalıdır.
- Amaç, ana arının yumurtlama sürekliliğini sağlayarak kovan nüfusunu güçlü tutmaktır.
4. Bal Hasadı Sonrası Varroa Mücadelesi
Organik Asit ve İlaçlama Zamanlaması
Kovanlarda bal varken kalıntı riski nedeniyle hiçbir kimyasal veya organik mücadele yapılamaz. Bu yüzden haziran ayı arıcılık takvimi içerisindeki en kritik dönemeç, bal süzümünün hemen ardından gelen ilk gündür.
- Bal hasadı biter bitmez, kovanda tüketimlik bal kalmadığı an ruhsatlı arı ilaçları veya organik asitler (hava sıcaklığı 25-30°C sınırını aşmıyorsa formik asit, asit buharlaşma kriterlerine dikkat edilerek) uygulanmalıdır.
- Bu dönemde yapılacak erken müdahale, kışlık işçi arıları besleyecek olan larvaların varroa tahribatından korunmasını sağlar.
5. Bölme (Çoğaltma) ve Hazır Ana Arı Kabulü
Koloni Çoğaltma Teknikleri
Hasattan güçlü çıkan, nüfusu yoğun kovanlardan bölmeler yapılarak işletmedeki kovan sayısı artırılabilir. Ancak haziran ayının ilerleyen günlerinde doğadaki erkek arı varlığı ve kalitesi düşüşe geçtiği için, bölmelerin kendi ana arısını üretmesini beklemek (memeye bırakmak) risklidir.
Hazır Ana Arı Kabul Ettirme Prosedürü
Nektar akımının azaldığı dönemlerde arıların dışarıdan gelen yabancı bir ana arıyı kabul etme refleksi zayıflar.
- Bölünen kovanlara hazır ana arı mutlaka güvenli çift cidarlı kafesler yardımıyla verilmelidir.
- Kabul sürecini kolaylaştırmak adına bölme yapılan kovana hafif şerbet verilerek kovan içi agresiflik düşürülmeli ve anasız kovan en az 3-4 gün boyunca rahatsız edilmemelidir.
6. Mikroklima Yönetimi: Sıcaklık ve Havalandırma
Kovan İçi Sıcaklık ve Su İhtiyacı
Yüksek yaz sıcaklarında arılar, kovan içi kuluçka sıcaklığını $34.5^\circ\text{C}$ civarında sabit tutmak için yoğun bir havalandırma ve su taşıma faaliyetine girişir. Arının petek eritmesini önlemek ve enerjisini korumak için kovanlar gölgelik alanlara yerleştirilmeli veya kovan üzerlerine yalıtım malzemeleri konulmalıdır. Arılık sahasında mutlaka temiz ve sürekli bir su kaynağı bulundurulmalıdır.
Havalandırma Düzenekleri
Kovanların uçuş delikleri tamamen açılmalı, polen tuzaklı kovan tabanlarının alt çekmeceleri çıkarılarak kovan içi dikey hava sirkülasyonu maksimum seviyeye ulaştırılmalıdır. Yetersiz havalandırma, bu aylarda arının tarlacılık faaliyetini bırakıp kovan önünde salkım yapmasına neden olur.
