Türkiye Arıcılık Atlası: 81 İlin Kovan, Bal Üretimi ve Koloni Verileri

Türkiye, dünya arıcılığında üçüncü sırada yer alan kovan varlığıyla hem kendi tarım ekonomisi hem de küresel bal ticareti açısından ağırlığı olan bir ülke. Ancak bu tablo, ülke genelinde tek düze bir görünüm sunmuyor. Ordu’da kovan başına 20 kilogramın üzerinde verim alınırken, komşu bölgelerde bu rakam 3-4 kilograma kadar düşebiliyor; bazı illerde arıcılık binlerce işletmeyi geçindiren bir geçim kaynağıyken, bazılarında hâlâ yüzlerce işletmeyle sınırlı kalan küçük ölçekli bir uğraş. Bu yazıda Tarım ve Orman Bakanlığı’na bağlı Tarımsal Ekonomi ve Politika Geliştirme Enstitüsü’nün (TEPGE) 2025 tarihli Arıcılık Ürün Raporu’ndaki TÜİK kaynaklı 2024 yılı verilerini kullanarak, 81 ilin arıcılık görünümünü bölge bölge ve il il ortaya koyuyoruz.

Türkiye’nin Genel Tablosu

2024 yılı sonu itibarıyla Türkiye’de arıcılık yapan işletme sayısı 97.984, toplam kovan sayısı ise 8.815.146 olarak kayıtlara geçti. Bu rakam bir önceki yıla göre azalma gösteriyor; 2023’te 9,2 milyona ulaşan kovan varlığı, 2024’te yaklaşık %2,8 gerileyerek 8,8 milyona indi. Bal üretimi de benzer bir düşüş yaşadı: 2023’te 114.886 ton olan üretim, 2024’te %16,9 azalarak 95.492 tona geriledi. Bu düşüşün başlıca gerekçesi olarak bakanlık raporunda o yıl ülke genelinde etkili olan kuraklık ve olumsuz hava koşulları gösteriliyor; nektar akışı zayıfladığında arıların bal üretme kapasitesi de doğrudan etkileniyor.

Rakamları biraz daha geriye götürdüğümüzde ilginç bir tablo çıkıyor ortaya: son beş yılda kovan sayısı sürekli artan bir eğilim izlerken, kovan başına düşen verim aynı hızda büyümedi. 2017’de kovan başına 14,3 kilogram olan ortalama verim, 2024’te 10,7 kilograma kadar geriledi. Yani Türkiye arıcılığı büyürken, birim başına verimlilik konusunda aynı oranda ilerleme kaydedemedi — bu da sektörün önündeki en somut sorunlardan biri.

Kaynak: TÜİK, 2025; TEPGE hesaplamaları, Arıcılık.org

Bölgesel Dağılım: Hangi Bölge Ne Kadar Üretiyor?

Türkiye’yi 12 istatistiki bölgeye (Düzey-1) ayırdığımızda, arıcılığın ülke genelinde eşit dağılmadığı hemen görülüyor.

Ege Bölgesi kovan sayısında açık ara önde. 2024’te bölgedeki toplam 1,54 milyon kovan, Türkiye genelinin yaklaşık %17,5’ini oluşturuyor. Bu üstünlüğün büyük kısmı tek bir ile ait: Muğla’daki kovanlar, bölge toplamının neredeyse yarısını tek başına taşıyor. Çam balı üretiminin yoğunlaştığı bu bölge, kovan sayısında lider olmasına rağmen bal üretiminde üçüncü sırada kalıyor — bu da bölgedeki ortalama verimin, kovan yoğunluğuna oranla düşük seyrettiğine işaret ediyor.

Akdeniz Bölgesi, 1,42 milyon kovanla ikinci sırada yer alırken, 18.219 tonluk üretimiyle bal üretiminde birinci konumda. Adana ve Mersin’in gezginci arıcılık açısından stratejik konumu, bölgenin bu başarısında belirleyici bir rol oynuyor.

Doğu Karadeniz Bölgesi, 1,17 milyon kovanla üçüncü sırada olmasına rağmen, 16.334 tonluk üretimle bal üretiminde ikinci sırada ve kovan başına 14 kilogramla bölgeler arasında en yüksek verime sahip. Ordu’nun tek başına çektiği ağırlık, bu bölgenin performansını doğrudan belirliyor.

Ortadoğu Anadolu (Malatya, Elazığ, Van, Bitlis, Hakkâri gibi iller) 1,14 milyon kovanla dördüncü sırada bulunuyor; ancak buradaki kovan sayısının önemli bir kısmı “eski kovan” olarak kayıtlı — özellikle Bitlis’te 86 bin, Van’da 25 bin, Hakkâri’de 9 bin civarında geleneksel kovan hâlâ kullanımda. Bu da bölgede modernizasyonun henüz tamamlanmadığını gösteriyor.

Güneydoğu Anadolu (Şanlıurfa, Diyarbakır, Mardin, Siirt, Gaziantep, Batman, Şırnak, Adıyaman, Kilis) 968 bin kovanla dikkat çekici bir başka örnek; burada da eski kovan oranı yüksek, özellikle Siirt’te toplam kovanın dörtte biri hâlâ geleneksel tipte.

Geriye kalan bölgeler — Batı Marmara, Batı Karadeniz, Doğu Marmara, Kuzeydoğu Anadolu, Orta Anadolu, Batı Anadolu ve İstanbul — 300 bin ila 500 bin kovan aralığında daha mütevazı rakamlarla sektöre katkı sağlıyor. İstanbul, beklenebileceği gibi kentleşme baskısı nedeniyle en düşük kovan yoğunluğuna sahip bölge konumunda; buna karşın 93 bin kovanla hâlâ kayda değer bir arıcılık faaliyeti sürdürülüyor.

İl İl Arıcılık Verileri (2024)

Aşağıdaki tablo, illeri coğrafi bölgelerine göre gruplandırarak işletme sayısı, toplam kovan varlığı, yıllık bal üretimi ve kovan başına verimi bir arada sunuyor.

İstanbul

Batı Marmara

Çanakkale, bölgenin görece küçük kovan varlığına rağmen 23,7 kilogramlık verimle Türkiye genelinin neredeyse iki katı bir performans sergiliyor; bu da ilin flora çeşitliliğinin ve arıcılık tekniklerinin ne denli iyi işlediğine işaret ediyor.

Ege

Muğla, 728.913 kovanla ülkenin en yoğun arıcılık ilinin tartışmasız birincisi; buradaki 4.308 işletme sayısı da yine ülke birincisi. Yalnız verim tarafında Muğla, kovan sayısıyla orantılı bir sonuç göstermiyor — 9,6 kilogramlık verim, Çanakkale’nin ya da Ordu’nun çok gerisinde kalıyor.

Doğu Marmara

Batı Anadolu

Akdeniz

Adana, bölgenin lokomotifi. Kovan sayısında Muğla’nın ardından ülke ikincisi olan il, 11.582 tonluk üretimle Türkiye’nin en çok bal üreten ikinci ili konumunda ve 23,8 kilogramlık verimle de ülke ortalamasının yaklaşık iki buçuk katı bir sonuç elde ediyor. Buna karşın hemen komşusu Mersin’de verim 6,2 kilogramda kalıyor — aynı bölgede bu denli farklı sonuçlar, gezginci arıcılık rotalarının ve mikroklimanın illere göre nasıl değiştiğini gösteriyor.

Orta Anadolu

Sivas, İç Anadolu’nun arıcılık üssü diyebileceğimiz bir il; 252.611 kovanla bölgede lider olmasının yanında 15,8 kilogramlık verimle de dikkat çekiyor. Bu durum ilin yüksek rakımlı meralarının ve kısa ama yoğun geçen çiçeklenme döneminin arıcılık açısından elverişli koşullar sunduğuna işaret ediyor.

Batı Karadeniz

Bu bölgede verim rakamları genel olarak Türkiye ortalamasının altında seyrediyor; Çankırı’daki 2,9 kilogram ve Zonguldak’taki 3,3 kilogram, ülkenin en düşük verim değerleri arasında yer alıyor. Buna karşın Amasya’nın 13,6 kilogramlık verimi bölge içinde belirgin bir istisna oluşturuyor.

Doğu Karadeniz

Ordu, Türkiye arıcılığının en dikkat çekici örneği. 625.110 kovanla ülkenin en yoğun ikinci ili olan Ordu, 13.001 tonla en çok bal üreten il unvanını taşıyor ve 20,8 kilogramlık verimle Türkiye ortalamasının yaklaşık iki katına ulaşıyor. Buna karşılık aynı bölgedeki Rize’de verim 3,4 kilograma kadar düşüyor — bu fark, Ordu’nun kestane ve orman florasından yararlanan üretim modelinin, komşu illerdeki çay tarımı ağırlıklı arazi kullanımından ne kadar farklı sonuç verdiğini gösteriyor.

Kuzeydoğu Anadolu

Kars, 15 kilogramlık verimle bölgenin açık ara en başarılı ili; yüksek yaylalardaki geniş çiçekli mera alanları bu sonucun arkasındaki temel etken olarak gösteriliyor.

Ortadoğu Anadolu

Bitlis, 281.200 kovanla bu bölgenin kovan sayısında lideri; ancak bunun büyük kısmı (yaklaşık 87 bin kovan) hâlâ eski tip kovanlardan oluşuyor, bu da verimi kısıtlayan bir etken. Tunceli ise 2,5 kilogramlık verimle Türkiye genelinde en düşük değere sahip il konumunda.

Güneydoğu Anadolu

Bölgede ilginç bir ikilik göze çarpıyor: Siirt, Mardin, Diyarbakır ve Şanlıurfa 12-13 kilogram aralığında Türkiye ortalamasının üzerinde verim elde ederken, Kilis’te bu rakam yalnızca 3,2 kilogram ile ülkenin en düşük değerlerinden birine iniyor. Kilis’in küçük yüz ölçümü ve sınırlı işletme sayısı (102 işletme, ülkenin en azı) bu farkta belirleyici rol oynuyor.

Sonuçlar: Sayılar Ne Anlatıyor?

Bu 81 illik tablo tek başına birkaç önemli gerçeği ortaya koyuyor:

Kovan sayısı ile üretim her zaman doğru orantılı değil. Muğla en fazla kovana sahip il olmasına rağmen bal üretiminde üçüncü sırada kalıyor; buna karşın Ordu ve Adana, daha az kovanla çok daha yüksek üretim ve verim elde ediyor. Bu da arıcılıkta niceliğin tek başına belirleyici olmadığını, floranın zenginliği, iklim uyumu ve gezginci arıcılık pratiklerinin en az kovan sayısı kadar önemli olduğunu gösteriyor.

Bölge içi farklar, bölgeler arası farklardan daha büyük olabiliyor. Doğu Karadeniz’de Ordu 20,8 kilogram verim alırken hemen yanı başındaki Rize’de bu rakam 3,4 kilograma düşüyor. Benzer bir tablo Akdeniz’de Adana ile Mersin arasında, Güneydoğu Anadolu’da Siirt ile Kilis arasında da tekrarlanıyor.

Eski tip kovan kullanımı hâlâ belirli bölgelerde yaygın. Özellikle Ortadoğu ve Güneydoğu Anadolu’daki bazı illerde toplam kovanın önemli bir kısmı geleneksel kovanlardan oluşuyor; bu da modern kovan sistemlerine geçişin tamamlanmadığı, dolayısıyla verim potansiyelinin tam kullanılamadığı anlamına geliyor.

Ülke genelinde verim düşüşü sürüyor. 2017’den 2024’e kovan sayısı büyürken kovan başına verim geriledi. Bu eğilim, iklim değişikliğinin getirdiği kuraklık, pestisit kullanımı ve arı sağlığı sorunlarıyla birlikte okunduğunda, sektörün önümüzdeki yıllarda niceliksel büyümeden çok verimlilik odaklı bir dönüşüme ihtiyaç duyduğunu gösteriyor.

Bu yazıda kullanılan veriler T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı Tarım Reformu Genel Müdürlüğü’ne bağlı Tarımsal Ekonomi ve Politika Geliştirme Enstitüsü’nün (TEPGE) Mayıs 2025 tarihli “Arıcılık Ürün Raporu 2025″ (Yayın No: 409) başlıklı çalışmasından, TÜİK’in 2025 yılında açıkladığı 2024 yılı verilerinden derlenmiştir. 2026” bahsedilen saha gözlemleri arıcılık.org tahmini verileridir.