Ekim ayı, arıcılıkta yaz dönemindeki besleme anlayışının artık geride bırakılması gereken bir dönemdir. Koloni yavaş yavaş kış düzenine geçerken arıcının amacı arıyı mümkün olduğunca fazla çalıştırmak değil, kışa yeterli stokla ve sağlıklı bir koloniyle girmesini sağlamaktır.
Bu dönemde en çok sorulan konulardan biri de arıya şurup mu yoksa kek mi verilmesi gerektiğidir.
Bizim sahadaki yaklaşımımız özellikle Ekim ayının ilerleyen döneminde arı kekine dönülmesi yönündedir. Kovanında yeterli bal stoğu bulunan koloniye sırf takvim Ekim’i gösterdiği için şurup verilmesini doğru bulmuyoruz. Stok gerçekten yetersizse ve hava koşulları hâlâ uygunsa şurup kullanılabilir. Ancak Ekim ilerledikçe sıvı besleme azaltılmalı, ihtiyaç devam ediyorsa katı yem olan kek tercih edilmelidir.
Buradaki temel mesele “şurup mu kek mi?” sorusundan önce koloninin gerçekten beslemeye ihtiyacı olup olmadığını doğru belirlemektir.
1. Ekim ayında arıya neden farklı bakmak gerekir?
Arı kolonisi sonbahara girerken yaz dönemindeki çalışma düzenini bırakmaya başlar. Nektar akımının azalması, gecelerin soğuması, günlerin kısalması ve doğal polen kaynaklarının azalması koloninin davranışını doğrudan etkiler.
Bu dönemde koloni artık yaz nüfusunu korumaya çalışmaz. Kışa girecek arıların sağlıklı şekilde yetişmesi, mevcut bal stoklarının korunması ve koloninin gereksiz yere yorulmaması önem kazanır.
Bu nedenle Ekim ayında yapılan her beslemenin bir amacı olmalıdır.
Koloninin stok açığını kapatmak mı istiyoruz, yoksa yalnızca arıya yem vermiş olmak için mi besleme yapıyoruz?
Bu iki yaklaşım arasında ciddi fark vardır.
Kovanda yeterli bal bulunuyorsa şurup vermenin gereği yoktur. Arıcının öncelikle çerçevelerdeki bal miktarını, koloninin gücünü, yavru durumunu ve kışa bırakılacak alanı değerlendirmesi gerekir.
2. Ekim ayında şurup vermek tamamen yanlış mı?
Hayır.
Ekim ayı geldi diye şurubu tamamen yasaklamak da doğru değildir. Özellikle ayın ilk bölümünde hava sıcaklıklarının hâlâ uygun olduğu bölgelerde, kışlık stokları yetersiz olan kolonilere sıvı besleme yapılabilir.
Ancak burada önemli olan şurubun neden verildiğidir.
Yaz sonunda veya sonbaharın erken döneminde yapılan yoğun beslemenin amacı, koloninin kışlık karbonhidrat stoğunu tamamlamasına yardımcı olmaktır. Ekim ilerledikçe ise arıcının aynı uygulamayı otomatik olarak sürdürmesi doğru değildir.
Havalar soğudukça arının sıvı yemi alması, işlemesi ve suyunu uzaklaştırması zorlaşır. Koloni aktivitesi azaldığında sıvı beslemenin faydası da önceki dönem kadar yüksek olmaz.
Bu nedenle Ekim ayında şurup kullanılacaksa ihtiyaç kadar ve uygun hava koşullarında kullanılmalıdır.
3. Bizim tercihimiz neden kek?
Ekim ayının ilerleyen döneminde arı kekinin en önemli avantajı, koloniye sıvı yem vermeden karbonhidrat desteği sağlayabilmesidir.
Kek, arının bulunduğu bölgenin üzerine yerleştirildiğinde koloni ihtiyaç duydukça tüketebilir. Bu durum özellikle havaların soğumaya başladığı dönemlerde pratik bir avantaj sağlar.
Sıvı şurupta bulunan suyun kovandan uzaklaştırılması gerekir. Arı bunu uygun koşullarda yapabilir. Fakat sıcaklık düştükçe bu işlem zorlaşır. Ekim sonuna doğru gecelerin belirgin şekilde soğuduğu bölgelerde sıvı beslemeyi devam ettirmek yerine katı yem kullanmak daha güvenli bir yaklaşım olabilir.
Bu yüzden bizim tavsiyemiz nettir:
Ekim ilerledikçe şurubu azaltın, besleme ihtiyacı devam ediyorsa keke dönün.
Ancak burada da “her kovana mutlaka kek” gibi başka bir ezber oluşturmamak gerekir.
Kovanda yeterli bal varsa kek vermek de zorunlu değildir.
4. “Ben illa şerbet vereceğim” diyen arıcı ne yapmalı?
Ekim ayında şerbet vermekte ısrar eden arıcı için ilk tavsiyemiz miktarı ve sıklığı mümkün olduğunca azaltmasıdır.
Şurup, koloniye sürekli verilen bir alışkanlık hâline getirilmemelidir.
Önce stok kontrol edilir. Gerçekten eksiklik varsa besleme yapılır. Eksiklik yoksa şurup verilmez.
Özellikle Ekim ayının ikinci yarısında havalar soğumaya başlamışsa sıvı beslemeyi sürdürmenin yerine kek tercih edilmesi daha doğru olur.
Çünkü artık hedef koloniyi sürekli beslemek değil, kış dönemine hazırlamaktır.
Burada arıcının kendisine sorması gereken soru şudur:
“Bu şurubu neden veriyorum?”
Cevap “kovanda bal az” ise beslemenin mantığı vardır.
Cevap “Ekim geldi, arıya bir şey vermek gerekiyor” ise burada önce koloni kontrol edilmelidir.
5. Ekim ayında 1:1 şurup kullanılmalı mı?
Ekim ayındaki beslemede şurubun yoğunluğu da önemlidir.
1:1 oranındaki daha sulu şurup genellikle koloni faaliyetini desteklemek ve arıyı daha fazla çalıştırmak amacıyla kullanılan bir besleme şeklidir. Sonbaharın ilerleyen döneminde ise amaç çoğunlukla koloniyi teşvik etmek değil, eksik kış stoğunu tamamlamaktır.
Bu nedenle Ekim ayında sıvı besleme gerçekten gerekiyorsa daha yoğun şuruplar tercih edilir.
Ancak burada da önemli bir hata yapılmamalıdır.
“2:1 şurup veriyorum, o hâlde istediğim kadar verebilirim” düşüncesi yanlıştır.
Şurubun yoğun olması, yanlış zamanda veya gereğinden fazla verilmesini doğru hâle getirmez.
Koloninin mevcut balı, çerçeve durumu, gücü ve hava koşulları birlikte değerlendirilmelidir.
6. Ekim ayında fazla şurup vermenin sakıncası nedir?
Fazla sıvı yem her zaman daha iyi besleme anlamına gelmez.
Arı, şurubu kovana aldığı hâliyle hazır bal olarak kullanamaz. İçerisindeki suyun önemli bölümünü uzaklaştırması ve yemi depolaması gerekir. Bu işlem için koloni çalışır.
Hava sıcaklığı düştükçe bu çalışma daha zor hâle gelir.
Ayrıca sonbaharda doğal nektar kaynakları azaldığı için yağmacılık riski de dikkate alınmalıdır. Şurup kokusunun çevreye yayılması, beslemenin açıkta yapılması veya gereğinden fazla sıvı yem verilmesi güçlü kolonilerin zayıf kolonilere yönelmesine neden olabilir.
Özellikle arılıkta zayıf koloniler varsa besleme daha kontrollü yapılmalıdır.
Ekim ayında şurup verilecekse besleme sırasında çevreye yem dökülmemeli, kovan önünde şurup bırakılmamalı ve kolonilerin birbirini yağmalamasına fırsat verilmemelidir.
7. Kek verirken de ölçüyü kaçırmamak gerekir
Kek kullanmak, kovana sınırsız miktarda kek koymak anlamına gelmez.
Koloninin gücü ve tüketimi takip edilmelidir.
Beş çerçevelik bir koloni ile on çerçevelik güçlü bir koloninin tüketimi aynı değildir. Hava sıcaklığı, arı nüfusu ve kovandaki doğal stok da tüketimi değiştirir.
Bu nedenle her koloniye aynı miktarda kek vermek yerine koloninin tüketimine göre hareket etmek daha doğrudur.
Kek tüketilmiyorsa “biraz daha koyalım” yaklaşımı yerine neden tüketilmediğine bakılmalıdır.
Koloni zayıf olabilir. Hava soğumuş olabilir. Kek arıların ulaşabileceği yerde olmayabilir. Koloninin doğal bal stoğu zaten yeterli olabilir.
Arıcının işi yalnızca yem koymak değil, koloninin verdiği tepkiyi okumaktır.
8. Arı keki ile protein keki birbirine karıştırılmamalı
Sonbahar beslemesinde önemli bir ayrıntı da budur.
Arıcıların genel olarak “kek” diye ifade ettiği ürünler aynı amaçla kullanılmaz.
Karbonhidrat ağırlıklı arı keki, koloninin enerji ihtiyacını desteklemek için kullanılır.
Protein keki ise farklı bir amaca hizmet eder. Protein ve aminoasit desteği sağlamak, özellikle uygun koşullarda yavru gelişimini desteklemek amacıyla kullanılır.
Ekim ayında kışa yaklaşırken her koloniyi protein kekiyle sürekli desteklemek doğru değildir.
Çünkü bu dönemde amaç gereksiz şekilde yavru faaliyetini uzatmak değil, koloninin doğal kış hazırlığını tamamlamasına yardımcı olmaktır.
Protein takviyesi ancak koloninin gerçek ihtiyacı ve bölgenin koşulları değerlendirilerek düşünülmelidir.
9. Ekim ayında besleme yapmadan önce kovanda neye bakılmalı?
Besleme kararından önce kovanın kendisi okunmalıdır.
Öncelikle koloninin gücü değerlendirilmelidir. Kaç çerçeveyi kapladığı, arıların çerçevelerdeki dağılımı ve kışa girecek nüfusun yeterli olup olmadığı önemlidir.
Ardından bal stoğuna bakılmalıdır. Sadece kovanda bal bulunması yeterli değildir. Balın arıların ulaşabileceği konumda olup olmadığı da önemlidir.
Yavru durumu da değerlendirilmelidir. Ekim ayında yavru miktarının azalması tek başına problem değildir. Bölgenin iklimi, ana arının durumu, polen kaynakları ve koloni gücü birlikte değerlendirilmelidir.
Bunun yanında Varroa mücadelesi ihmal edilmemelidir.
Kovanda yeterli bal olması, koloninin kışa sağlıklı gireceği anlamına gelmez. Yüksek Varroa baskısı altında kışa giren kolonilerde besleme yapmak temel problemi çözmez.
10. Ekim ayında asıl hedef kış stoğu değil, sağlıklı kış kolonisidir
Arıcılıkta bazen bütün dikkat bal miktarına veriliyor.
Oysa kışa giren koloninin başarısını yalnızca kovanda kaç kilogram bal bulunduğu belirlemez.
Koloninin nüfusu, kış arılarının durumu, ana arının performansı, Varroa seviyesi, mevcut balın konumu ve kovanın kışlatmaya uygunluğu birlikte değerlendirilmelidir.
Bu nedenle Ekim ayında yapılan beslemeyi tek başına düşünmemek gerekir.
Besleme, kış hazırlığının yalnızca bir parçasıdır.
Kovanda yeterli bal vardır, ancak koloni çok zayıftır. Burada yalnızca kek vermek sorunu çözmez.
Kovanda çok sayıda arı vardır, ancak Varroa baskısı yüksektir. Burada da şurup vermek çözüm değildir.
Kovan güçlüdür, balı yeterlidir, hastalık baskısı kontrol altındadır. Böyle bir koloniye sırf takvim Ekim’i gösterdiği için şurup veya kek vermenin de anlamı yoktur.
11. Ekim ayının ilk yarısı ile sonu aynı değerlendirilmemeli
Türkiye’nin her bölgesinde Ekim ayı aynı şekilde geçmez.
Muğla’daki bir arılığın Ekim ayındaki şartları ile Erzurum’daki bir arılığın şartları aynı değildir. Akdeniz ve Ege’de arıların uçuş yaptığı günler devam ederken daha soğuk bölgelerde koloni çoktan kış düzenine girmiş olabilir.
Bu nedenle “Ekim ayında şunu yap” şeklindeki tek tip reçetelerden kaçınmak gerekir.
Takvim aynıdır, koloni koşulları aynı değildir.
Arıcının bulunduğu bölgedeki gece sıcaklıklarını, son nektar ve polen kaynaklarını, koloni gücünü ve mevcut stokları dikkate alması gerekir.
Özellikle Ekim ayının sonuna doğru geceler belirgin biçimde soğuyorsa sıvı beslemenin yerine katı yem seçeneği daha fazla önem kazanır.
12. Ekim ayında bizim besleme yaklaşımımız
Arıcılık.org olarak bu dönemde önerdiğimiz yaklaşım basittir.
Kovanı açmadan yem vermeyin.
Önce koloninin gerçek durumunu görün.
Bal yeterliyse besleme yapmayın.
Arının kendi hazırladığı doğal stok, gereksiz takviyeden daha değerlidir.
Stok eksikse ve hava uygunsa eksikliği tamamlayın.
Ekim ayının erken döneminde sıvı besleme hâlâ kullanılabilir.
Ekim ilerledikçe şurubu azaltın.
Özellikle soğukların başladığı dönemde sıvı beslemeyi alışkanlık hâline getirmeyin.
Besleme ihtiyacı devam ediyorsa keke dönün.
Kek, soğuyan havalarda sıvı yeme göre daha pratik bir destek seçeneğidir.
Protein keki ile karbonhidrat keki arasındaki farkı unutmayın.
Her koloninin Ekim ayında protein takviyesine ihtiyacı yoktur.
Ve en önemlisi:
Kış hazırlığını yalnızca besleme olarak görmeyin.
Varroa, koloni gücü, ana arı, bal stoğu, kovan hacmi, yağmacılık ve nem yönetimi birlikte değerlendirilmelidir.
13. Ekim ayında arıya şurup mu kek mi?
Sorunun tek kelimelik cevabı yoktur.
Ekim başında, stok açığı bulunan ve hava koşulları uygun olan kolonide şurup kullanılabilir.
Ekim ilerledikçe, sıvı beslemenin gerekliliği yeniden değerlendirilmelidir.
Hava soğudukça, besleme ihtiyacı devam eden kolonilerde kek daha uygun bir seçenek hâline gelir.
Stok yeterliyse, ne şurup ne de kek vermek zorunludur.
Bizim tercihimiz özellikle Ekim ayının ilerleyen döneminde arı kekine dönülmesi yönündedir. Şurup vermekte ısrar eden arıcıların ise bunu minimum seviyede tutması ve yalnızca gerçek stok ihtiyacı bulunan kolonilerde, hava koşulları uygun olduğu sürece kullanması daha doğru olacaktır.
Arıcılıkta iyi besleme, kovana en fazla yemi vermek değildir. Koloninin ihtiyacı olanı, doğru zamanda ve doğru biçimde vermektir.
