Türkiye, biyocoğrafi konumu gereği dünyadaki bal arısı alt türlerinin ve genetik çeşitliliğin en zengin olduğu ülkelerin başında gelir. Ancak bu zenginliğin korunması, melezlenmenin önlenmesi ve saflık derecesinin bilimsel metotlarla sürdürülmesi, laboratuvar hassasiyeti kadar zorlu bir saha mesaisi gerektirir. Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi Ziraat Fakültesi Zootekni Bölümü bünyesinde yürüttüğü çalışmalarla hem laboratuvarda gen haritaları çıkaran hem de maskesini takıp arılıklarda ıslah projelerini yöneten isim Doç. Dr. Devrim Oskay’dır.
Oskay, teorik genetik bilgisini arıcının kovanına taşıyarak Türkiye’de sürdürülebilir arı ıslahının en önemli aktörlerinden biri haline gelmiştir.
Trakya Arısı Gen Koruma ve Islah Projelerinin Mimarisi
Doç. Dr. Devrim Oskay’ın akademik kariyerindeki en büyük ve en ses getiren projelerinden biri, Trakya Arısı (Apis mellifera carnica) üzerindeki genetik koruma ve ıslah çalışmaları olmuştur. Bölgenin iklimsel şartlarına adapte olmuş, kışlama yeteneği yüksek ve uysal karakteriyle bilinen bu eko-tipin, kontrolsüz arı hareketleri nedeniyle melezlenmesini önlemek adına tarihi adımlar atmıştır.
Kırklareli ve Tekirdağ bölgelerinde izole alanların oluşturulması, damızlık ana arı üretim istasyonlarının kurulması ve yerel arıcıların bu süreçte bilimsel olarak eğitilmesi süreçlerine liderlik etmiştir. Bu projeler sayesinde Trakya arısı, tescilli bir genetik değer olarak Türk arıcılığına kazandırılmıştır.
Yapay Tohumlama ve Damızlık Ana Arı Teknolojileri
Arı yetiştiriciliğinde verimliliğin anahtarının “kaliteli ana arı” olduğunu savunan Oskay, Türkiye’de bal arılarında yapay tohumlama (enstrümantal penetrasyon) tekniklerinin yaygınlaşmasında büyük bir emeğe sahiptir. Laboratuvar ortamında, seçilmiş damızlık erkek arılardan alınan spermlerle kraliçe arıların döllenmesi süreçlerinde yürüttüğü operasyonlar, Türkiye’deki koloni başına düşen bal veriminin artırılmasında bilimsel bir kaldıraç işlevi görmüştür.
Saha arıcılarına yönelik düzenlediği “Ana Arı Yetiştiriciliği ve Yapay Tohumlama” eğitimleriyle, geleneksel üreticilerin modern ıslah teknolojilerini öğrenmesini ve kendi damızlıklarını üretebilecek seviyeye gelmesini sağlamıştır.
Küresel Koloni Kayıpları ve İklim Direnci
Dünyayı tehdit eden Colony Collapse Disorder (Koloni Çöküş Bozukluğu) ve iklim değişikliğinin getirdiği ani meteorolojik değişimler, Doç. Dr. Devrim Oskay’ın güncel araştırma odakları arasındadır. Yerli genotiplerimizin hastalıklara ve değişen çevre şartlarına karşı gösterdiği fizyolojik dirençleri moleküler düzeyde inceleyen Oskay, geleceğin arıcılık modellerinin ancak “yerinde (in-situ) korunan yerli ırklarla” mümkün olabileceğini uluslararası platformlarda savunmaktadır.
Hem uluslararası bilimsel literatüre kazandırdığı güçlü yayınlar hem de Anadolu’nun ve Trakya’nın arıcılarıyla kurduğu samimi bilim köprüsüyle Doç. Dr. Devrim Oskay, arıcılık.org’un akademik hafızasında yer alan en üretken ve vizyoner portrelerden biridir.
