Güçlü koloni bölme, hızlı gelişen ve yüksek çoğalma eğilimi gösteren kolonilerin kontrollü şekilde çoğaltılması ve arılıktaki koloni sayısının artırılması için kullanılan önemli bir yöntemdir. Özellikle sürekli ana arı memesi oluşturan, güçlü yavru alanına sahip ve arı nüfusu hızla artan koloniler, doğru yönetildiğinde arıcı için yalnızca oğul riski taşıyan koloniler değil, aynı zamanda yeni kolonilerin kaynağı olabilir.
Bazı arıcılar bir koloninin çok fazla meme dikmesinden ve sürekli çoğalmaya çalışmasından şikâyet eder. Oysa elinde az sayıda kovan bulunan arıcı açısından bu durum farklı değerlendirilmelidir. Sağlıklı, güçlü ve üretim özellikleri iyi olan bir koloninin çoğalma kapasitesi doğru zamanda bölme yöntemiyle kullanıldığında, arılığın koloni sayısını artırmak için önemli bir fırsata dönüşebilir.
Burada amaç koloniyi kontrolsüz şekilde oğula bırakmak değildir. Amaç, koloninin doğal çoğalma isteğini arıcının planına dahil ederek yeni ve gelişebilir koloniler oluşturmaktır.
Güçlü Koloni Neden Bölünür?
Arı kolonisi belirli bir güce ulaştığında ve kovandaki nüfus hızla arttığında oğul hazırlığı başlayabilir. Ana arı memelerinin görülmesi de bu sürecin önemli işaretlerinden biridir. Ancak arıcının bu duruma yalnızca oğul problemi olarak yaklaşması doğru değildir.
Güçlü bir koloninin çoğalma kapasitesi aynı zamanda arıcının koloni sayısını artırabileceği anlamına gelir.
Özellikle arılığında birkaç kolonisi bulunan bir arıcı için sezonun tamamını yalnızca bal üretimine ayırmak her zaman en doğru strateji olmayabilir. Bazı sezonlarda öncelik bal miktarını artırmak yerine koloni sayısını yükseltmek olabilir.
Bu durumda güçlü koloni, arıcının gelecek yıllardaki üretim kapasitesini oluşturacak temel kaynak hâline gelir.
Çok Meme Yapan Arıdan Neden Şikâyet Etmemeli?
Sahada “Bu arı çok üretiyor, sürekli meme dikiyor” şeklinde yapılan şikâyetlerin önemli bir kısmı aslında koloninin çoğalma kapasitesinin yanlış değerlendirilmesinden kaynaklanır.
Elbette kontrolsüz oğul arıcı için ciddi bir sorun olabilir. Oğula çıkan koloninin nüfusu azalabilir, ana koloninin üretim gücü düşebilir ve arıcı hem zaman hem de koloni kaybedebilir.
Fakat aynı koloninin çoğalma isteği zamanında fark edilip kontrollü bölmeye dönüştürüldüğünde tablo değişir.
Arıcı koloninin kendi kendine oğula çıkmasını beklemek yerine, uygun zamanda arı ve yavru gücünü değerlendirerek yeni koloniler oluşturabilir.
Bu nedenle çok meme yapan sağlıklı bir koloniyi hemen problem olarak görmek yerine şu soruyu sormak gerekir:
Bu koloninin çoğalma kapasitesini arılığımın büyümesi için nasıl kullanabilirim?
Bir Kovandan Kaç Koloni Çıkar?
Bu sorunun tek bir rakamı yoktur.
Bir kovandan kesin olarak 5 veya 7 koloni çıkarılacağı şeklinde genel bir kural bulunmaz. Güçlü bir koloninin sezon içerisinde birden fazla kontrollü bölmeye alınması mümkün olabilir ancak elde edilecek bölme sayısı koloninin gücüne ve sezon şartlarına göre değişir.
Koloninin yavru miktarı, genç işçi arı nüfusu, ana arının performansı, nektar ve polen kaynakları, hava şartları, bölme zamanı ve bölmelerin daha sonraki bakım başarısı sonucu doğrudan etkiler.
Bu nedenle çok güçlü bir koloniden sezon boyunca 5-7 yeni bölme oluşturulması bazı koşullarda hedeflenebilecek bir çoğaltma senaryosu olarak değerlendirilebilir. Ancak bu sayı her koloni için geçerli değildir.
Profesyonel arıcının hedefi “mutlaka 7 bölme çıkarmak” olmamalıdır.
Asıl hedef, ana koloniyi gereğinden fazla zayıflatmadan sağlıklı, gelişebilir ve sonraki sezon üretime katılabilecek yeni koloniler oluşturmaktır.
Çok Bölme Almak Her Zaman Daha İyi Değildir
Koloniyi gereğinden fazla parçalamak, arıcının beklediği sonucu vermeyebilir.
Bir güçlü koloniden çok sayıda küçük bölme oluşturulabilir. Ancak bu bölmelerin yeterli genç arıya, yavruya, gıdaya ve kaliteli ana arıya sahip olmaması durumunda koloni gelişimi yavaşlayabilir.
Sonuçta kâğıt üzerinde kovan sayısı artar ancak arılığın gerçek üretim gücü aynı oranda artmaz.
Bu nedenle güçlü koloni bölme uygulamasında sayıdan önce koloni kalitesine bakılmalıdır.
7 zayıf koloni yerine 4 güçlü ve gelişebilir koloni, arıcı açısından çok daha değerlidir.
Buradaki temel mantık şudur:
En fazla bölmeyi oluşturmak değil, en fazla başarılı koloniyi oluşturmak.
Güçlü Koloni Bölmede Hazır Ana Arı Kullanımı
Yeni oluşturulan bölmenin devamlılığı için ana arı gerekir. Arıcı, bölmenin kendi ana arısını yetiştirmesine izin verebilir. Ancak bu yöntem yeni ana arının yetişmesi, çıkması, çiftleşmesi ve yumurtlamaya başlaması için zamana ihtiyaç duyulması anlamına gelir.
Sezon içerisinde koloni sayısını daha hızlı artırmak isteyen arıcı açısından çiftleşmiş hazır ana arı kullanımı önemli bir seçenek olabilir.
Güvenilir ve kaliteli bir üreticiden alınan hazır ana arı, bölmenin ana arı kazanma sürecini daha kontrollü hâle getirebilir.
Burada yalnızca ana arının hazır olması yeterli değildir. Ana arının üretim kaynağı, sağlık durumu, çiftleşme durumu ve performans özellikleri de dikkate alınmalıdır.
Özellikle bölmelerin hızlı şekilde gelişmesinin istendiği dönemlerde kaliteli bir ana arı, yeni koloninin geleceği açısından önemli bir başlangıç sağlar.
Ana Arıyı Güvenilir Üreticiden Almak Neden Önemli?
Bölme yapan arıcıların dikkat etmesi gereken konulardan biri de ana arı seçimidir. Ana arıda hat nedir?
Sadece fiyat üzerinden ana arı seçmek doğru değildir. Güvenilir üretim yapan, ana arı kaynağı belli olan ve yetiştirdiği ana arıların performansı hakkında bilgi sahibi olunan üreticiler tercih edilmelidir.
Ana arının;
- üretim kaynağı,
- sağlık durumu,
- çiftleşmiş olması,
- yumurtlama performansı,
- kullanılan hat,
- bölgesel performansı mümkün olduğunca değerlendirilmelidir.
Çünkü arıcı yeni bir bölme oluştururken yalnızca o yıl için yeni bir kovan oluşturmuyor. Aynı zamanda arılığının gelecekteki koloni yapısını da şekillendiriyor. Ana arı satışlarında sorumluluk esasları
Bölgeye Uyumlu Ana Arı Tercih Edilmeli
Arıcılıkta “en iyi arı ırkı” şeklinde her bölge için geçerli tek bir cevap vermek doğru değildir.
Bir bölgede başarılı olan ana arının başka bir bölgede aynı performansı göstermesi garanti değildir. İklim, flora, nektar akışı, kış şartları, hastalık ve zararlı baskısı ve arıcının çalışma sistemi ana arının performansını etkileyebilir.
Bu nedenle hazır ana arı seçerken bölgenin koşullarında performansı bilinen ve güvenilir bir kaynaktan gelen ana arılara öncelik verilmesi daha doğru bir yaklaşımdır.
Ancak burada önemli bir teknik ayrım vardır.
Hazır ana arı kullanılması, koloninin bütün genetik yapısının kontrol edildiği anlamına gelmez. Ana arının kaynağı ve ana hattı konusunda daha bilinçli bir seçim yapılabilir ancak doğal çiftleşme nedeniyle koloninin bütün genetik yapısı üzerinde tam kontrol bulunmaz.
Bu nedenle burada söz konusu olan tam bir ırk kontrolü değil, ana arı kaynağında daha bilinçli bir seçimdir.
Çok Meme Yapan Her Koloni Damızlık Değildir
Bir koloninin çok sayıda ana arı memesi oluşturması, tek başına onun üstün genetik özelliklere sahip olduğunu göstermez.
Bu ayrım özellikle önemlidir.
Çok çoğalan bir koloni, çoğaltma açısından değerli olabilir. Fakat damızlık veya referans koloni seçerken yalnızca oğul eğilimine bakmak yeterli değildir.
Arıcı aynı zamanda koloninin;
ilkbahar gelişimini, yavru düzenini, bal üretimini, sakinliğini, hastalık ve zararlı durumunu, kışlama performansını, ana arı kalitesini ve genel koloni gücünü
birlikte değerlendirmelidir.
Çünkü amaç yalnızca çok çoğalan koloniler üretmek değildir.
Amaç sağlıklı, üretken, yönetilebilir ve gerektiğinde kontrollü şekilde çoğaltılabilen koloniler oluşturmaktır.
Çok Üreyen Koloniyi Referans Olarak Tutun
Elinde sürekli güçlü gelişen bir koloni bulunan arıcı, bu koloniyi birkaç sezon boyunca takip edebilir.
Koloninin ilkbaharda ne kadar hızlı geliştiği, ne zaman oğula yöneldiği, ne kadar yavru oluşturduğu, bölmeye nasıl cevap verdiği, yeni ana arıyı nasıl kabul ettiği, bal performansı ve kışlama durumu kayıt altına alınabilir.
Bu kayıtlar birkaç yıl devam ettiğinde arıcı kendi arılığındaki gerçekten değerli kolonileri daha net belirleyebilir.
Bir sezon çok fazla meme yapan koloninin sonraki yıl aynı performansı göstermesi garanti değildir. Bu nedenle referans koloni seçimi tek bir gözleme göre değil, mümkün olduğunca uzun dönemli performansa göre yapılmalıdır.
Çok üreyen değil, istikrarlı biçimde iyi performans gösteren koloni değerlidir.
Bal Üretimi mi, Koloni Çoğaltmak mı?
Arıcı sezon başında hedefini belirlemelidir.
Eğer amaç o sezon maksimum bal üretmekse güçlü koloniyi mümkün olduğunca bal akımına hazırlamak öncelikli olabilir.
Ancak arıcının elinde az sayıda koloni varsa ve hedef arılığı büyütmekse, bazı güçlü kolonileri kontrollü şekilde bölmek daha stratejik olabilir.
Bu durumda arıcı kısa vadede alabileceği balın bir bölümünden vazgeçebilir. Bunun karşılığında yeni koloniler elde eder.
Bu yeni koloniler başarılı şekilde geliştiğinde gelecek sezon daha büyük bir üretim kapasitesi ortaya çıkar.
Dolayısıyla arıcının hesabı yalnızca:
“Bu kovan bu yıl kaç kilo bal verecek?”
şeklinde yapılmamalıdır.
Bazen daha doğru soru:
“Bu koloniyi gelecek sezon kaç sağlıklı üretim kolonisine dönüştürebilirim? sorusudur.
Arılığını Büyütmek İsteyen Arıcı İçin Büyük Fırsat
Özellikle bir veya birkaç kovanla arıcılığa başlayan kişi için en büyük sorunlardan biri koloni sayısının düşük olmasıdır.
Bu nedenle güçlü bir koloninin çoğalma kapasitesi önemli bir avantajdır.
Doğru zamanda yapılan bölmeler, kaliteli hazır ana arılarla desteklendiğinde ve yeni kolonilerin gelişimi düzenli takip edildiğinde, arıcı kendi arılığını dışarıdan sürekli koloni satın almak zorunda kalmadan da büyütebilir.
Burada yine temel şart koloninin aşırı derecede zayıflatılmamasıdır.
Ana koloni güçlü kalmalı, alınan bölmeler gelişebilecek yapıda oluşturulmalı ve her yeni koloninin gelişimi ayrıca takip edilmelidir.
Güçlü Koloni Bölmede Asıl Hedef Nedir?
Güçlü koloni bölme uygulamasını yalnızca oğulu önlemek veya kovan sayısını artırmak olarak görmek eksik kalır.
Bu uygulama, arıcının elindeki biyolojik üretim kapasitesini gelecekteki arılık gücüne dönüştürme yöntemidir.
Çok meme yapan sağlıklı bir koloni, doğru yönetilmezse arıcı için sürekli oğul problemi oluşturabilir. Doğru yönetildiğinde ise aynı koloni yeni bölmelerin temelini oluşturabilir.
Bu nedenle arıcı:
“Bu koloni neden bu kadar çoğalıyor?”
sorusunun yanında,
“Bu çoğalma kapasitesini nasıl kontrollü şekilde arılığımın büyümesine dönüştürebilirim?”
sorusunu da sormalıdır.
Arıcılıkta güçlü koloninin değeri yalnızca ürettiği bal değildir. Güçlü koloni aynı zamanda yeni koloni, yeni üretim kapasitesi ve gelecek sezonun arılık gücü anlamına gelir.
Güçlü koloni bölme doğru zamanda, doğru güçte ve doğru ana arı yönetimiyle yapıldığında, çok üreyen bir koloniyi arıcının probleminden çıkarıp arılığının en önemli büyüme kaynaklarından birine dönüştürebilir.
