Tarım ve Orman Bakanlığı, gıda etiketlerinde tüketicilerin yanıltılmasını önlemek amacıyla “Doğal” ifadesinin kullanım sınırlarını net bir şekilde çizdi. Özellikle arıcılık sektörünü ve bal üreticilerini doğrudan ilgilendiren bu kurallar, balın etiketlenmesinden pazarlanmasına kadar birçok yasal zorunluluk getiriyor.
Bakanlığın resmi açıklaması doğrultusunda, balın “doğal” kabul edilme şartları ve etiketlemede yapılan hukuki hatalar şu şekildedir:
Bir Bal Ne Zaman “Doğal” Kabul Edilir?
Bakanlığın belirlediği genel gıda kriterlerine göre, bir balın etiketinde veya tanıtımında “doğal” ifadesinin yer alabilmesi için şu şartları eksiksiz karşılaması gerekir:
- Tek Bileşenden Oluşması: Bal, doğası gereği arıların bitki nektarlarından veya salgılarından ürettiği tek bileşenli bir gıdadır. İçerisine dışarıdan hiçbir ek madde karıştırılmamış olmalıdır.
- Katkı Maddesi ve Aroma İçermemesi: Glikoz şurubu, fruktoz, renklendirici, koruyucu veya yapay hiçbir aroma bileşeni barındırmamalıdır.
- Doğal Yapısını Değiştirecek İşlem Görmemesi: Sadece filtrasyon, dinlendirme gibi temel fiziksel işlemlerden geçmiş olmalıdır. Balın kimyasal yapısını, polen dengesini veya enzim değerlerini bozacak ağır endüstriyel süreçlere maruz kalmamış olması şarttır.
Bal, bu şartları sağladığı takdirde bakanlık tarafından “doğal” kelimesinin kullanılabileceği öncelikli ürünler listesinde yer almaktadır.
Bal Etiketlerinde Kullanılması Kesinlikle Yasak Olan İfadeler
Piyasada ve sosyal medyada tüketicilerde güven oluşturmak amacıyla sıkça kullanılan bazı kalıplar, bakanlık mevzuatına göre tüketiciyi yanıltıcı kabul edilmekte ve gıda etiketlerinde kullanılmasına izin verilmemektedir.
Bal kavanozlarının üzerinde veya reklamlarında şu ifadelerin kullanılması yasaktır:
- Yasaklı İfade: %100 Doğal
- Yasaklı İfade: Gerçek Doğal
- Yasaklı İfade: Hakiki Doğal
- Yasaklı İfade: En Doğal
Mevzuata göre bir gıda ya doğaldır ya değildir; derecelendirilemez veya “hakiki/gerçek” gibi kelimelerle diğer ürünlerin sahte olduğu algısı yaratılamaz.
“Doğal Bileşenlerden Üretilmiştir” İfadesinin Kuralı
Eğer bal, başka bir gıdanın (örneğin ballı çerez, ballı yoğurt veya bitki çayı karışımları gibi) içinde bileşen olarak kullanılıyorsa ve bu ürünün etiketinde “Doğal bileşenlerden üretilmiştir” yazılmak isteniyorsa şu kurallara uyulmalıdır:
- Tüm Bileşenlerin Uyumluluğu: Ürünün içindeki sadece bal değil, istisnasız tüm diğer bileşenlerin de bakanlığın “doğal” kriterlerini karşılaması gerekir. Eğer karışımdaki tek bir bileşen bile kriter dışıysa, balın kendisi doğal olsa dahi bu ifade kullanılamaz.
- Görsel Standart: “Doğal” kelimesi ambalaj üzerinde tek başına büyüterek veya farklı renkle öne çıkarılamaz. Cümlenin tamamı aynı punto, aynı renk ve aynı yazı karakteriyle yazılmak zorundadır.
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı Güvenilir Gıda Resmi Duyurusu (https://guvenilirgida.tarimorman.gov.tr/Haber/Detay/18614)
Dipnot: Arıcılık sektöründe bilgi kirliliğinin, taklit ve tağşişin önüne geçilmesi ve gerçek üreticinin emeğinin korunması için en etkili vatandaşlık görevlerinden biridir.
Bu durumda arıcılık.org’u takip ederek sektörel güncel bilgileri en hızlı şekilde öğrenebilirsiniz.
