Nosema, bal arılarında görülen mikroskobik bir paraziter hastalıktır. Hastalığın etkeni, Nosema apis ve Nosema ceranae adı verilen tek hücreli mikrosporidial parazitlerdir. Bu etkenler arıların sindirim sistemine yerleşir ve özellikle midede (midgut) çoğalarak arının besin emilimini bozar. Sonuç olarak arılar zayıflar, enerji kaybeder ve koloni genelinde verim düşer.
Nösema, arıcılıkta “arı ishali” olarak da bilinir, ancak her ishal vakası Nosema değildir. Mikroskobik inceleme yapılmadan kesin teşhis konulamaz. Bu nedenle, özellikle kış sonu ve ilkbahar dönemlerinde, kolonilerde dışkı lekeleri veya zayıflama gözlemlendiğinde laboratuvar kontrolü yapılması önerilir.
Nosema Türleri
- Nosema apis:
Klasik Nosema türüdür. Genellikle kışın uzun sürdüğü ve nemli bölgelerde görülür. Kış sonunda arıların dışkılama yapamaması nedeniyle hastalık belirginleşir. - Nosema ceranae:
Son yıllarda Türkiye’de de tespit edilen daha dirençli bir türdür. Sıcak iklimlerde daha aktiftir ve yıl boyunca bulaşabilir. Arılarda belirgin ishal görülmeyebilir, bu da tanıyı zorlaştırır. Buna rağmen kolonilerde ani çöküşlere yol açabilir.
Nosema’nın Etkileri
- Arıların bağışıklık sistemini zayıflatır.
- Yaşam sürelerini kısaltır.
- Ana arının yumurtlama kapasitesini düşürür.
- Koloninin bal toplama gücü azalır.
- Zamanında önlem alınmazsa koloni tamamen çöker.
Nosema bulaşan bir kovanda ana arı genellikle ilk etkilenen bireydir. Çünkü sürekli beslenme halindedir ve işçi arılar tarafından sık sık temas edilir. Bu nedenle Nosema, kolonide sessizce yayılan bir hastalıktır.
Bulaşma Yolları
- Enfekte arıların dışkıları aracılığıyla
- Ortak kullanılan yemlikler, çerçeveler, ekipmanlar
- Arıların birbirini beslemesi (trophallaxis) yoluyla
- Su ve yem kaynakları üzerinden
Nosema sporları son derece dayanıklıdır. Nemli ve serin ortamlarda bir yıldan fazla canlı kalabilir. Bu yüzden hastalık, özellikle kıştan çıkan kolonilerde tekrar ortaya çıkabilir.
Tanı ve Laboratuvar İncelemesi
Nosema teşhisi mikroskop altında yapılır. Bunun için ölen veya zayıflamış arıların karın kısmı ezilerek suyla karıştırılır ve mikroskopta 400x büyütmede incelenir. Sporlar oval ve parlak yapısıyla kolayca ayırt edilir.
Bazı veteriner fakülteleri, arıcılık birlikleri veya Tarım İl Müdürlükleri, Nosema teşhisi için mikroskobik analiz hizmeti sunmaktadır.
