Havalar soğuduğunda arıcının en önemli görevlerinden biri, koloninin kendi oluşturduğu ısı düzenini gereksiz yere bozmamaktır. Özellikle kovanda yavru bulunan dönemlerde soğuk havada yapılan uzun süreli kontroller, yavru alanının soğumasına ve kapalı yavrularda soğuk zararına neden olabilir.
Bu nedenle soğuk havalarda kovan kontrolü yapılacaksa yalnızca termometredeki sıcaklığa bakmak yeterli değildir. Hava sıcaklığı, rüzgâr, güneş, günün saati, koloninin gücü, yavru miktarı ve kontrolün ne kadar süreceği birlikte değerlendirilmelidir.
Temel kural basittir: Kovanın açılması gerçekten gerekli değilse soğuk havada açılmamalıdır.
Soğuk Havada Kovan Açılır mı?
Soğuk havalarda rutin ve uzun süreli kovan kontrolü yapılmamalıdır.
Kış döneminde arılar daha sıkı bir küme oluşturarak ısı kaybını azaltır. Kovan açıldığında ise koloninin oluşturduğu düzen bozulabilir. Özellikle çerçevelerin çıkarılması ve kümenin parçalanması, arıların yeniden uygun sıcaklık düzenini oluşturmak için daha fazla çalışmasına neden olabilir.
Cornell University’nin kış yönetimi rehberinde, soğukta kovan açmanın koloni açısından stres oluşturabileceği ve yaklaşık 10°C’nin altında koloninin açılmaması gerektiği belirtiliyor. Utah State University ise kışın kovanın yalnızca sakin ve yaklaşık 13°C’nin üzerindeki havalarda açılmasını, kontrolün hızlı yapılmasını öneriyor.
Dolayısıyla burada amaç tek bir sıcaklık rakamını ezberlemek değil, koloniyi soğukta gereksiz yere açmamaktır.
Kovan Açmak İçin Hava Nasıl Olmalı?
Kovan kontrolü gerekiyorsa mümkün olduğunca ılık, güneşli ve sakin bir hava tercih edilmelidir.
Rüzgâr özellikle önemlidir. Aynı sıcaklık değerinde bile rüzgârlı hava ile güneşli ve sakin hava koloninin maruz kaldığı koşulları değiştirebilir.
Bu nedenle soğuk dönemde kovan açılacaksa:
Sakin hava + mümkün olduğunca yüksek sıcaklık + güneş + kısa kontrol süresi birlikte değerlendirilmelidir.
Utah State University, yavru kontrolünde sakin bir günde 55°F yani yaklaşık 13°C üzerindeki sıcaklığı öneriyor. Cornell ise kışın yaklaşık 50°F (10°C) altında çerçevelerin çekilmemesini ve kümenin bozulmamasını belirtiyor.
Sabah Erken Saatlerde Kovan Açmayın
Soğuk dönemlerde yalnızca “hava bugün açacak” demek yeterli değildir.
Sabahın erken saatlerinde dış ortam henüz soğuk olabilir. Eğer kontrol yapılması gerekiyorsa günün daha sıcak bölümünü beklemek daha uygun olur.
Özellikle sonbahar ve kış dönemlerinde güneşin yükseldiği, sıcaklığın arttığı ve rüzgârın düşük olduğu saatler tercih edilmelidir.
Ancak saat tek başına karar kriteri değildir. Hava hâlâ soğuk ve rüzgârlıysa yalnızca öğle saati geldi diye kovan açılmamalıdır.
Kapalı Yavru Soğukta Neden Telef Olabilir?
Arı kolonisi yavru alanındaki sıcaklığı aktif olarak düzenler. Yavru alanının sıcaklığının korunmasında işçi arıların oluşturduğu küme kritik öneme sahiptir.
Araştırmalarda yavru alanının yaklaşık 34 ± 1,5°C civarında tutulduğu ve arıların bunu sosyal termoregülasyon yoluyla sağladığı gösteriliyor.
Kovan açıldığında ve özellikle yavrulu çerçeveler dışarı çıkarıldığında bu koruyucu düzen bozulabilir.
Georgia Üniversitesi’nin arıcılık kaynaklarında da işçi arıların yavru alanını yeterli şekilde saramadığı durumlarda “chilled brood”, yani soğuk nedeniyle zarar görmüş veya ölmüş yavru oluşabileceği belirtiliyor.
Burada önemli olan nokta şudur:
Kovanın kısa süre açılması yavrunun mutlaka öleceği anlamına gelmez. Ancak yavrulu çerçevelerin soğuk ve rüzgârlı havada uzun süre dışarıda tutulması yavru açısından ciddi bir risk oluşturabilir.
Kapalı Yavrulu Çerçeveyi Kovanın Dışında Bekletmeyin
Soğuk havalarda yapılan kontrollerde en önemli hatalardan biri, yavrulu çerçevenin uzun süre kovan dışında tutulmasıdır.
Arıcı çerçeveyi çıkardıktan sonra:
Ana arıyı aramak,
yavru düzenini incelemek,
fotoğraf çekmek,
başka çerçeveleri kontrol etmek gibi işlemler nedeniyle kontrol uzayabilir.
Sıcak havalarda tolere edilebilecek bu çalışma biçimi, soğuk havalarda doğru değildir.
Yavrulu çerçeve mümkün olduğunca hızlı şekilde kontrol edilmeli ve tekrar kovana alınmalıdır.
Utah State University de yavru kontrolünün sakin ve yeterince sıcak bir günde yapılmasını, çerçevelerin dikkatli şekilde incelenip hızlıca yerine konmasını öneriyor.
Kovanı Açmak ile Çerçeveleri Çıkarmak Aynı Şey Değildir
Bu ayrım özellikle kış döneminde önemlidir.
Kapağı kısa süre kaldırıp koloninin genel durumuna bakmak ile çerçeveleri tek tek çıkararak kapsamlı bir inceleme yapmak aynı müdahale değildir.
Soğuk havada gerçekten gerekli bir kontrol yapılacaksa gereksiz çerçeve hareketinden kaçınılmalıdır.
Cornell’in kış kontrol önerilerinde de soğuk havada kümenin bozulmaması ve çerçevelerin çekilmemesi özellikle vurgulanıyor.
“Bir Bakıp Kapatacağım” demek her zaman masum değildir
Arıcılıkta en sık yapılan hatalardan biri, kovan açıldıktan sonra kontrolün uzamasıdır.
“Bir bakıp kapatacağım” diye açılan kovan, birkaç dakika sonra bütün çerçevelerin incelendiği uzun bir kontrole dönüşebilir.
Soğuk havada ise bunun bedeli yalnızca arıların rahatsız olması değildir.
Kovan içerisindeki ısı düzeni bozulur, yavru alanı soğuyabilir ve koloni yeniden ısı düzeni oluşturmak zorunda kalabilir.
Bu nedenle soğuk dönemde yapılacak kontrolden önce arıcı neyi kontrol edeceğini bilmelidir.
Hava 10°C’nin Altındaysa Ne Yapılmalı?
Burada kesin bir “10°C’nin altında hiçbir koşulda kapağı kaldırma” kuralı koymak doğru değildir.
Ancak rutin çerçeve kontrolü ve uzun süreli kovan açılması açısından 10°C ve altındaki hava şartları uygun kabul edilmemelidir.
Cornell yaklaşık 10°C altında koloniyi açmamayı öneriyor. Utah State University ise kış kontrolleri için yaklaşık 13°C üzerindeki sakin günleri tercih ediyor.
Dolayısıyla 10°C civarı ve altındaki soğuk havalarda acil bir problem yoksa kontrolü ertelemek daha doğru bir yaklaşım olacaktır.
Acil bir durum varsa ise kontrol mümkün olduğunca kısa tutulmalı ve koloni gereksiz şekilde dağıtılmamalıdır.
Soğuk ve Rüzgârlı Hava Daha Fazla Dikkat Gerektirir
Termometredeki sıcaklık tek başına yeterli değildir.
Örneğin 12°C sıcaklıkta güneşli ve sakin bir hava ile 12°C sıcaklıkta kuvvetli rüzgâr bulunan hava aynı şartlar değildir.
Özellikle yavrulu çerçeveler kovandan çıkarıldığında rüzgâr, çerçevenin dış ortamla temasını artırır.
Bu nedenle sıcaklık sınırına yaklaşan günlerde rüzgâr mutlaka ayrıca değerlendirilmelidir.
Kış yönetimi kaynaklarında da kovanların rüzgârdan korunması ve kış kontrollerinin sakin havalarda yapılması özellikle vurgulanıyor.
Soğuk Havada Kovan Kontrolü Nasıl Yapılmalı?
Kontrol gerçekten gerekiyorsa amaç, kovanda mümkün olan en kısa sürede gerekli bilgiyi almaktır.
Önce dışarıdan gözlem yapılmalıdır. Uçuş deliğindeki hareketlilik, kovanın genel durumu ve çevredeki hava şartları değerlendirilmelidir.
Kovanın açılması gerekiyorsa uygun hava beklenmeli, gerekli malzemeler önceden hazırlanmalı ve kontrol planlı yapılmalıdır.
Çerçeveler gereksiz yere çıkarılmamalı, özellikle yavrulu çerçeveler dışarıda bekletilmemelidir.
Kontrol tamamlandığında kovan mümkün olduğunca hızlı şekilde kapatılmalıdır.
Kovanı Açmadan Önce Şu Soruyu Sorun
“Bu kontrolü bugün yapmak zorunda mıyım?”
Cevap hayırsa ve kolonide acil bir problem görülmüyorsa daha uygun hava şartlarını beklemek çoğu zaman daha doğru olabilir.
Kış döneminde koloniyi dışarıdan gözlemlemek, gerektiğinde kovanın ağırlığını kontrol etmek ve uçuş deliğini takip etmek gibi daha düşük müdahaleli yöntemlerden yararlanılabilir. Cornell ve Utah State University de soğuk dönemde rutin tam kontroller yerine dış gözlem ve minimum müdahaleyi öneriyor.
Soğuk Havada Kovan Açarken 6 Temel Kural
1. Rutin kontrol için soğuk ve rüzgârlı havayı tercih etmeyin.
2. Mümkünse yaklaşık 10-13°C ve üzerindeki sakin günleri bekleyin. Bu bir evrensel sınır değil, farklı teknik rehberlerin kullandığı pratik aralığın özetidir.
3. Günün daha sıcak ve güneşli saatlerini tercih edin.
4. Yavrulu çerçeveleri soğuk havada uzun süre dışarıda bırakmayın.
5. Kovanı açtıktan sonra gereksiz çerçeve kontrolü yapmayın.
6. Acil bir durum yoksa soğuk havada yapılması gerekmeyen kontrolü erteleyin
Arıcılığa uygun hava koşullarını öğrenmek için tıklayın.
Arıcılıkta Bazen En Doğru Müdahale, Kovanı Açmamaktır
Arıcılıkta başarılı koloni yönetimi yalnızca doğru zamanda ne yapılacağını bilmek değildir. Ne zaman müdahale edilmemesi gerektiğini bilmek de koloni yönetiminin bir parçasıdır.
Soğuk havalarda özellikle yavrulu kolonilerde kovanın gereksiz yere açılması, koloninin oluşturduğu ısı düzenini bozabilir. Yavrulu çerçevelerin soğuk ve rüzgârlı havada uzun süre dışarıda tutulması ise chilled brood olarak tanımlanan soğuk zararına ve yavru kaybına yol açabilir.
Bu nedenle kış döneminde temel yaklaşım:
Doğru hava + doğru saat + kısa kontrol + minimum müdahale.
Arıcı kovanı ne zaman açacağını bildiği kadar, ne zaman kapalı bırakması gerektiğini de bilmelidir.
